375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 50’nci maddesiyle 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununa eklenen geçici 15’inci madde 05.07.2022 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Değişiklik, yurt dışında ve yurt içinde bulunan bazı varlıkların beyan ve bildirimlerini düzenlemektedir.
Varlık Barışı Kapsamındaki Düzenlemelerin Özeti
Bu Kanun’da yer alan değişiklikler özetle:
- Gerçek veya tüzel kişilerin yurt dışında bulunan; para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının banka veya aracı kurumlara bildirilmesini,
- Gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince sahip olunan ve Türkiye’de bulunan ancak kanuni defter kayıtlarında yer almayan para, altın, döviz, menkul kıymetler ve diğer sermaye piyasası araçları ile taşınmazların vergi dairesine beyan edilerek kanuni defter kayıtlarına alınabilmesini düzenlemektedir.
Gerçek ve tüzel kişiler, yurt dışı ve yurt içi yeni Varlık Barışı uygulamasından en geç 31 Mart 2023 tarihine kadar bildirim veya beyanda bulunmak suretiyle yararlanabilmişlerdir.
Uygulanacak Vergi Oranları ve İadeler
Yurt dışındaki söz konusu varlıkların Türkiye’ye getirilebilmesi için vergi mükellefi veya Türk vatandaşı olma zorunluluğu bulunmamakta olup düzenlemeden herkes yararlanabilecektir.
Banka ve aracı kurumlara bildirilen yurt dışındaki varlıkların değeri üzerinden tahsil edilen vergi oranları, bildirim tarihine göre kademeli olarak artmıştır:
- 30/9/2022 tarihine kadar yapılan bildirimler için %1,
- 1/10/2022 tarihi ila 31/12/2022 tarihi arasında yapılan bildirimler için %2,
- 1/1/2023 tarihi ila 31/3/2023 tarihine kadar yapılan bildirimler için %3.
Bildirilen varlıkların, Türkiye’deki banka ya da aracı kurumlarda açılan hesaplarda en az bir yıl süreyle tutulması halinde vergi %0 olarak uygulanacak ve peşin olarak ödenmiş olan vergi, bildirim sahibinin ilgili vergi dairesine başvurusu üzerine kendisine iade edilecektir.
Vergi dairelerine beyan edilen yurt içi varlıkların değeri üzerinden %3 oranında vergi tarh edilecek ve bu vergi, tarhiyatın yapıldığı ayı izleyen ayın sonuna kadar ödenecektir. Gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmayanlar da beyan dışındaki diğer şartlar aranmaksızın varlıklarını beyan edebilirler.
Beyan edilerek işletme kayıtlarına alınacak taşınmazların işletmeye devrine ilişkin tapuda yapılacak işlemlerden harç alınmayacaktır. Ayrıca, taşınmazların işletmeye devri, elden çıkarma sayılmayacak ve değer artış kazancı hesaplanmayacaktır.
Bildirilen veya beyan edilen varlıklara isabet eden tutarlara ilişkin hiçbir suretle vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmayacaktır.
5520 Sayılı KVK Geçici 15. Maddenin Detayları
5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunun Geçici 15. Maddesi, detaylı olarak şu hükümleri içermektedir:
- Gerçek veya tüzel kişilerce, yurt dışında bulunan; para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları 31/03/2023 tarihine kadar banka veya aracı kurumlara bildirilir.
- Birinci fıkra kapsamına giren varlıklar, yurt dışında bulunan banka veya finansal kurumlardan kullanılan ve bu maddenin yürürlük tarihi itibarıyla kanuni defterlerde kayıtlı olan kredilerin en geç 31/3/2023 tarihine kadar kapatılmasında kullanılabilir. Bu durumda, defter kayıtlarından düşülmesi kaydıyla, borcun ödenmesinde kullanılan varlıklar için Türkiye’ye getirilme şartı aranmaz.
- Kanuni defterlerde kayıtlı olan sermaye avanslarının, bu maddenin yürürlüğe girmesinden önce Türkiye’ye getirilmek suretiyle karşılanmış olması hâlinde, avansların en geç 31/3/2023 tarihine kadar defter kayıtlarından düşülmesi kaydıyla bu madde hükümlerinden yararlanılır.
- Gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince sahip olunan ve Türkiye’de bulunan ancak kanuni defter kayıtlarında yer almayan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları ile taşınmazlar, 31/03/2023 tarihine kadar vergi dairelerine beyan edilir.
- Bildirilen veya beyan edilen varlıklar, defter tutan mükellefler tarafından kanuni defterlere kaydedilir. Bilanço esasına göre defter tutanlar, bu kıymetler için pasifte özel fon hesabı açarlar. Bu fon hesabı bildirim veya beyan tarihinden itibaren iki yıl geçmedikçe işletmeden çekilemez, sermayeye ilave dışında başka bir amaçla kullanılamaz, işletmenin tasfiyesi halinde vergilendirilmez. Serbest meslek/işletme hesabı esasına göre defter tutanlar, kıymetleri defterlerinde ayrıca gösterirler.
- Yurt içi taşınmazlar için tapuda yapılacak işlemlerden harç alınmaz ve bu devir elden çıkarma sayılmaz.
- Banka ve aracı kurumlar, tahsil ettikleri vergiyi, bildirimi izleyen ayın on beşinci günü akşamına kadar vergi sorumlusu sıfatıyla beyan eder ve öderler.
- Vergi dairelerine beyan edilen varlıkların değeri üzerinden %3 oranında vergi tarh edilir ve tarhiyatın yapıldığı ayı izleyen ayın sonuna kadar ödenir. Bu vergiler, gider yazılamaz ve başka bir vergiden mahsup edilemez.
- Bildirim ve beyana konu edilen varlıklarla ilgili olarak amortisman hükümleri uygulanmaz. Bu varlıkların elden çıkarılmasından doğan zararlar gider veya indirim olarak kabul edilmez.
- Bildirilen veya beyan edilen varlıklara isabet eden tutarlara ilişkin hiçbir suretle vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmaz. Diğer nedenlerle başlayan incelemelerde, matrah farkının varlık barışı beyanından kaynaklandığının tespiti halinde tarhiyat yapılmaz veya sadece aradaki fark tutar üzerinden tarhiyat yapılır.
- Bildirilen yurt dışı varlıkların, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren üç ay içinde Türkiye’ye getirilmemesi veya verginin süresinde ödenmemesi gibi şartların yerine getirilmemesi halinde vergi incelemesi yapılmama hükmünden yararlanılamaz. Vergi incelemesine başlanılan veya takdir komisyonuna sevk edilen tarihten sonra yapılan bildirim ve beyanlar için inceleme yapılmama hükmü uygulanmaz.
- Bildirim ve beyan süresi sona erdikten sonra düzeltme yapılamaz.
Yeni Varlık Barışı İle Önceki Düzenlemeler Arasındaki Farklar
Yeni Varlık Barışı ile gelen başlıca farklılıklar şunlardır:
- Beyan edilen ve bildirilen varlıklar üzerinden kademeli olarak vergi getirilmiştir (%1, %2, %3).
- Beyan edilen veya bildirilen varlıklar bir yıl süre ile çekilmez ise, ödenen vergiler iade edilir (Vergi oranı %0).
- Yurt dışı varlıkların yurda getirilmesinden hem vergi mükellefleri hem de vergi mükellefi olmayanlar faydalanabilecektir.
- Yurt içindeki taşınmaz mahiyetindeki varlıkların vergi mükellefi olmayanlar tarafından beyan edilmesi mümkün değildir. Bu düzenleme sadece vergi mükelleflerini kapsamakta olup, kayıtların düzeltilmesi mahiyetindedir.
- İşletme kayıtlarına alınacak taşınmazların işletmeye devrine ilişkin tapu işlemlerinden harç alınmayacak ve devreden açısından değer artış kazancı söz konusu edilmeyecektir.
- Gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmayanlar, taşınmaz dışındaki diğer varlıklar için varlık barışı hükümlerinden yararlanabilirler, bu varlıkların en geç beyan tarihi itibarıyla banka veya aracı kurumlara yatırılmak suretiyle tevsik edilmesi zorunludur.
- Yurt içi varlık bildiriminde %3 oranında vergi ödenecektir.
- Varlık barışı ile beyan edilen varlıklar hakkında hiçbir şekilde vergi incelemesi ve tarhiyatı yapılamayacak, yapılsa bile beyan edilen tutar kadar matrah farkı yapılan tarhiyattan düşülecektir. Geçmişteki yargı kararlarının yarattığı tartışmalı konu bu şekilde çözümlenmiştir.
- Vergi incelemesine başlanması veya dosyanın takdir komisyonuna sevk edilmesi sonrasında yapılan varlık barışı beyanları, tarhiyat yapılmasına engel olamayacaktır.
- Varlıkların erken bildiriminde vergi avantajı mevcut olmuştur.
- Varlık barışı kapsamında beyan ve bildirim yapıldığı halde gereğinin yapılmaması halinde tahakkuk edilen vergiler, kesinleşen vergi borcu mahiyetinde olacak olup, ayrıca bildirilen varlıklar için vergi incelemesi yapılmasının önünde engel bulunmayacaktır.
Hüseyin CANPOLAT
Vergi Uzmanı
