5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu ve Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı

Tüzel kişilik olarak örgütlenmiş ticari işletmelerin, ticari faaliyetlerinden elde edilen kazanç ilke olarak kurumlar vergisine tabidir. Vergi sonrası kazancın kurum ortaklarına dağıtılması halinde, şirket ortaklarının elde ettiği gelir ayrıca gelir vergisine tabidir.

Ticari Faaliyet ve Vergilendirme

Ticari faaliyet gösteren bir işletme üç unsurdan oluşur:

  • Gelirler / Satışlar
  • Ticari faaliyet için satın alınan mal ve hizmet maliyeti
  • Alım satım işlemi için katlanılan giderler

Gelirlerden maliyet ve giderler düşüldükten sonra kalan kazanç vergilendirilecek tutardır. Vergi kanunları, kazancın doğru tespiti ve beyan edilmesini sağlamak amacıyla çeşitli düzenlemeler öngörmektedir.

İlişkili Firmalar ve Örtülü Kazanç Dağıtımı

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 13. Maddesi, ilişkili kişilerle yapılan işlemler yoluyla kazancın örtülü dağıtılmasını düzenlemektedir.

Kanun Maddesi Özeti

Madde 13 – Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı

  1. İlişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı olarak yapılan mal/hizmet alım-satımında kazanç örtülü dağıtılmış sayılır.
  2. İlişkili kişi; ortaklar, üst/alt soy, üçüncü derece hısımlar, kayın hısımları ve Bakanlar Kurulunca ilan edilen ülkelerdeki ilişkili kişiler olarak tanımlanır.
  3. Emsallere uygunluk ilkesi; ilişkili kişilerle yapılan işlemlerde fiyatların piyasa fiyatına uygun olmasını ifade eder ve belgeler saklanmalıdır.
  4. Uygulanacak yöntemler:
    • Karşılaştırılabilir fiyat yöntemi: Piyasa fiyatı ile karşılaştırma
    • Maliyet artı yöntemi: Maliyet + makul brüt kâr
    • Yeniden satış fiyatı yöntemi: Yeniden satış fiyatından brüt kâr düşülmesi
  5. Maliye Bakanlığı ile anlaşma sağlanarak yöntem belirlenebilir ve geçmiş dönemlere uygulanabilir.
  6. Örtülü kazanç dağıtımı, dağıtılan kâr payı veya ana merkeze aktarılan tutar olarak sayılır.
  7. Dar mükellef kurumlar ve tam mükellefler için Hazine zararının doğması durumu dikkate alınır.
Uygulama Örneği

(A) Kurumu, ortağı (B)’ye emsallere uygun fiyatı 120.000 TL olan malı 70.000 TL’ye satmıştır:

  • (A) Kurumu: 50.000 TL örtülü kazanç olarak, kurum kazancına eklenir.
  • (B) Kurumu: 50.000 TL kâr payı olarak değerlendirilir ve vergiye tabi olur.
  • Vergilendirme, B’nin mükellefiyet durumuna göre Kurumlar veya Gelir Vergisi Kanunu çerçevesinde yapılır.
Özet

Tüzel kişiliği haiz ticari işletmeler, ilişkili kişilerle emsallere uygun olmayan fiyat üzerinden işlem yaparsa, kazanç transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü dağıtılmış sayılır. Firmaların işlemlerini düzenli ve denetimli yapması, cezalı vergilendirme riskini azaltacaktır.

Hüseyin Canpolat
Vergi Uzmanı