Sigorta Sözleşmelerinde Muafiyetler
Muafiyet, kısaca gerçekleşen hasarın belli bir miktar veya oranının sigortalının üstünde kalması şeklinde tanımlanabilir. Muafiyet konusunu detaylı incelemeden önce sigorta sözleşmesini açıklamak gerekir.
Sigorta Sözleşmesi
Türk Ticaret Kanunu’nun 1401. maddesinde sigorta sözleşmesi; “sigortacının bir prim karşılığında, kişinin para ile ölçülebilir bir menfaatini zarara uğratan tehlikenin, rizikonun, meydana gelmesi hâlinde bunu tazmin etmeyi veya bir veya birkaç kişinin hayat süreleri sebebiyle ya da hayatlarında gerçekleşen bazı olaylar dolayısıyla bir para ödemeyi veya diğer edimlerde bulunmayı yükümlendiği sözleşmedir.” şeklinde tanımlanmıştır.
Sigorta sözleşmeleri, konu edindikleri "menfaatin" uğrayabileceği rizikolardan ötürü meydana gelen zararların tazmini noktasında koruma sağlar. Sigorta türleri genel olarak:
- Mal Sigortaları ve Can Sigortaları
Detaylandıracak olursak:
- Zarar sigortaları: Mal sigortası ve sorumluluk sigortası
- Can sigortaları: Hayat sigortası, kaza sigortası, hastalık sigortası
Sigorta Türleri ve Riziko Ödemeleri
Zarar sigortaları ve meblağ sigortaları ayrımı, rizikonun gerçekleşmesi durumunda ödenecek tutara göre yapılır:
- Meblağ Sigortaları: Gerçek zarar tutarına bakılmaksızın sözleşmede belirlenen teminat ödenir. (Ör. hayat sigortası)
- Zarar Sigortaları: Ödenecek tutar, somut olayda meydana gelen gerçek zarar ile sınırlıdır. (Ör. kasko sigortası)
Zorunlu ve İhtiyari Sigortalar
Mevzuata göre bazı sigorta türleri zorunlu, bazıları ise ihtiyari olarak yapılmaktadır. Zorunlu sigortalar özellikle üçüncü kişilerin mal veya bedensel zararlarının karşılanması açısından önemlidir.
Örnekler:
- Kara Araçları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası
- Özel hastanede yanlış müdahale sonucu tazminatlar
- Evlerde tüp gaz patlaması gibi durumlar
Zorunlu Sigortalar
- Zorunlu Karayolu Taşımacılığı Mali Sorumluluk Sigortası
- Zorunlu Deprem Sigortası (DASK)
- Kıyı Tesisleri Deniz Kirliliği Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası
- Özel Güvenlik Mali Sorumluluk Sigortası
- Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası
- Tüp Gaz Zorunlu Sorumluluk Sigortası
- Tıbbi Kötü Uygulamaya Karşı Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası
- Tehlikeli Maddeler ve Tehlikeli Atıklar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası
Muafiyet
Muafiyet; gerçekleşen hasarın belli bir miktar veya oranının sigortalının üstünde kalmasıdır. Amaç; sigortalının daha az prim ödemesi, sigortacının ise hasarın muafiyet tutarını aşan kısmını karşılamasıdır.
Örnek:
Poliçede “5.000,00 TL’den az olmamak kaydıyla hasar miktarının %10’u oranında muafiyet uygulanır” ifadesi olsun. 100.000 TL'lik hasar meydana gelirse, sigortacı 90.000 TL ödeyecektir. 4.500 TL’lik bir zarar söz konusu olursa, sigortacı hiçbir ödeme yapmayacaktır.
Muafiyetin Önemi ve Etkileri
Sigorta teklifnameleri incelenirken genellikle prim ve ana teminatlara bakılır. Muafiyet fark edilmezse, hasar sonrası sigortalı zararının tamamının karşılanmadığını öğrenir. Bu nedenle teklifnamenin dikkatlice incelenmesi önemlidir.
Muafiyetler, yargı organları nezdinde de geçerlidir. Sigorta ettiren ödenecek tazminatı yetersiz bulsa dahi, sözleşme geçerli ise yasal yollardan sonuç alınamaz. Muafiyetler, ilgili kanunda ve genel şartlarda da özel olarak düzenlenmektedir.
Sonuç
Sigorta sözleşmeleri, özellikle zorunlu olanlar; primler nedeniyle külfet gibi görülse de, doğabilecek rizikolara karşı önemli koruma sağlar. Sigorta ettirenin, rizikonun meydana gelmesinden sonra mağduriyet yaşamamak için teklifnameyi dikkatlice incelemesi ve uygun teklifi seçmesi büyük önem taşır.
Av. Zülfiye Dişkaya
Kaynaklar:
- 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu Madde 1401
- Arseven, Haydar, “Ticaret Kanunu’nun Sigortaya Müteallik Umumî Hükümlerinin Meydana Çıkardığı Bazı Meseleler”, Ticaret ve Banka Hukuku Haftası, Ankara 1960, s. 196; Şenocak, Kemal, Hukukî Himaye Sigortası, Ankara 1993, s. 88; Birds, John, Birds’ Modern Insurance Law, 7th Edition, London 2007, s. 371; Merkin, s. 283.
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 02.11.2020 Tarihli, 2019/1806 Esas, 2020/4613 Karar sayılı ilam
